Ọkọ̀ òfurufú New England Patriots ti fi àwọn abẹ́rẹ́ COVID tí wọ́n ṣe ní orílẹ̀-èdè China tó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (500,000) ránṣẹ́ sí El Salvador, ó sì ti fi àìmọ̀ọ́mọ̀ fa ara rẹ̀ sínú ìjàkadì oníjàgídíjàgan fún agbára ní Latin America.
Ní kùtùkùtù òwúrọ̀ ọjọ́rú, lẹ́yìn ọ̀gànjọ́ òru, aṣojú pàtàkì ní orílẹ̀-èdè kékeré ti Àárín Gbùngbùn Amẹ́ríkà kí “ọkọ òfurufú” náà kí i bí ó ṣe dé San Salvador.
Nígbà tí wọ́n fi àmì pupa, funfun àti àwọ̀ búlúù ti àwọn agbábọ́ọ̀lù Super Bowl mẹ́fà tí wọ́n ti gbá bọ́ọ̀lù sára ọkọ̀ òfurufú Boeing 767, ọkọ̀ ojú omi náà ṣí láti tú àpótí ńlá kan tí àwọn ohun kikọ ará China wà lórí rẹ̀. Aṣojú Ou Jianhong sọ pé China “yóò máa jẹ́ ọ̀rẹ́ àti alábàáṣiṣẹpọ̀ El Salvador nígbà gbogbo”.
Àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ hàn gbangba sí ìjọba Biden, èyí tí ó ti fìbínú sọ̀rọ̀ sí Ààrẹ Nayib Bukele ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ sẹ́yìn fún yíyọ àwọn adájọ́ ilé ẹjọ́ gíga jùlọ kúrò nílé ẹjọ́ àti agbẹjọ́rò gíga kan, ó sì kìlọ̀ pé èyí ń ba ìjọba tiwantiwa El Salvador jẹ́.
Bukele kò tijú láti lo ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú China láti wá àwọn àǹfààní láti ọ̀dọ̀ United States, àti nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìfìwéránṣẹ́ lórí ayélujára, ó sọ̀rọ̀ nípa ìfijiṣẹ́ àjẹsára náà — ìfijiṣẹ́ kẹrin láti ọ̀dọ̀ El Salvador láti Beijing láti ìgbà tí àjàkálẹ̀-àrùn náà ti bẹ̀rẹ̀. Orílẹ̀-èdè náà ti gba ìwọ̀n àjẹsára mílíọ̀nù 2.1 láti ọ̀dọ̀ China, ṣùgbọ́n kò sí ọ̀kan láti ọ̀dọ̀ alábàáṣiṣẹpọ̀ àti alábàáṣiṣẹpọ̀ ìṣòwò rẹ̀ tó tóbi jùlọ, àti United States, tí ó jẹ́ ilé fún àwọn aṣíwájú tó ju mílíọ̀nù méjì lọ ní Salvador.
“Ẹ lọ Pats,” Bukele fi ojú ẹ̀rín músẹ́ pẹ̀lú àwòrán dígí ojú tí a fi ń kùn ún — bó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹgbẹ́ náà fúnra wọn kò ní nǹkan kan ṣe pẹ̀lú ọkọ̀ òfurufú náà, èyí tí ilé-iṣẹ́ kan tí ó ń yá àwọn ọkọ̀ òfurufú náà nígbà tí ẹgbẹ́ náà kò bá lò wọ́n ṣe.
Jákèjádò Latin America, China ti rí ilẹ̀ tó dára fún ohun tí a ń pè ní ìṣèlú ajẹ́sára tí a fẹ́ láti yí àwọn ọdún tí Amẹ́ríkà ti ń ṣàkóso padà. Agbègbè náà ni agbègbè tí kòkòrò àrùn náà ti kọlu jùlọ ní àgbáyé, pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́jọ nínú àwọn mẹ́wàá tí ó ń kú fún ènìyàn kọ̀ọ̀kan, gẹ́gẹ́ bí ojú òpó ìwádìí lórí ayélujára Our World in Data ti sọ. Ní àkókò kan náà, ìṣòro ọrọ̀ ajé tó gbòòrò ti pa ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé tó lé ní ọdún mẹ́wàá run, àti pé àwọn ìjọba ní ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè ń dojú kọ ìfúngunmọ́ tó ń pọ̀ sí i, àní àwọn ìfẹ̀hónúhàn oníwà ipá láti ọ̀dọ̀ àwọn olùdìbò tí wọ́n bínú nítorí àìlèṣàkóso iye àkóràn tí ń pọ̀ sí i.
Ní ọ̀sẹ̀ yìí, Ìgbìmọ̀ Àtúnyẹ̀wò Ọrọ̀-ajé àti Ààbò ti Amẹ́ríkà àti China, tí ó ń fún Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin nímọ̀ràn lórí ipa tí ìdàgbàsókè China ní lórí ààbò orílẹ̀-èdè, kìlọ̀ pé Amẹ́ríkà gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í fi àwọn àjẹsára tirẹ̀ ránṣẹ́ sí agbègbè náà tàbí kí ó má baà pàdánù ìtìlẹ́yìn àwọn alábàáṣiṣẹpọ̀ tipẹ́tipẹ́.
“Àwọn ará China ń yí gbogbo ẹrù ọkọ̀ ojú omi padà sí fọ́tò,” Evan Ellis, ògbóǹkangí kan ní ilé-ẹ̀kọ́ ogun ogun US Army War College, sọ fún àwọn olùgbìmọ̀ ní ọjọ́rú. “Ààrẹ jáde wá, Àsíá ilẹ̀ China wà lórí àpótí náà. Nítorí náà, ó bani nínú jẹ́ pé àwọn ará China ń ṣe iṣẹ́ títà ọjà dáadáa.”
Agbẹnusọ fún ẹgbẹ́ Patriots, Stacey James, sọ pé ẹgbẹ́ náà kò ní ipa tààrà nínú ìfijiṣẹ́ àjẹsára náà, ó sì kọ̀ èrò náà sílẹ̀ pé wọ́n ń gbèjà ara wọn nínú ìjàkadì ìṣèlú kan. Ní ọdún tó kọjá, ní ìbẹ̀rẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn náà, ẹni tó ni Patriots, Robert Kraft, ṣe àdéhùn pẹ̀lú China láti lo ọ̀kan lára àwọn ọkọ̀ òfurufú méjì ti ẹgbẹ́ náà láti gbé àwọn ìbòjú N95 mílíọ̀nù kan láti Shenzhen sí Boston. Eastern Airlines tó wà ní Philadelphia ló gbà ọkọ̀ òfurufú náà nígbà tí ẹgbẹ́ náà kò lò ó, James sọ.
“Ó dára láti jẹ́ ara iṣẹ́ àkànṣe láti gba àjẹsára níbi tí a bá nílò rẹ̀,” James sọ. “Ṣùgbọ́n kì í ṣe iṣẹ́ ìṣèlú.”
Gẹ́gẹ́ bí apakan ètò ìṣèlú fún àjẹsára, China ti ṣe ìlérí láti pèsè ìwọ̀n abẹ́rẹ́ tó tó bílíọ̀nù kan fún àwọn orílẹ̀-èdè tó ju 45 lọ, gẹ́gẹ́ bí Associated Press ti sọ. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tó ń ṣe abẹ́rẹ́ ní China, mẹ́rin péré ló sọ pé àwọn yóò lè ṣe ìwọ̀n abẹ́rẹ́ tó kéré tán bílíọ̀nù méjì àti mẹ́rìndínlọ́gọ́ta lọ́dún yìí.
Àwọn aláṣẹ ìlera Amẹ́ríkà kò tíì fi hàn pé àjẹsára ilẹ̀ China ń ṣiṣẹ́, àti Akọ̀wé Àpapọ̀ Antony Blinken ti kùn pé China ń sọ ìṣèlú di ohun tí wọ́n ń tà àti owó ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ fún àwọn ajẹ́sára. Ní báyìí ná, àwọn Dẹ́mókírátì àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Republican ti ṣe àríwísí ìtàn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ti China, àwọn ìṣe ìtajà ìpanilára àti ìṣọ́ra lórí ẹ̀rọ ayélujára gẹ́gẹ́ bí ìdíwọ́ fún àjọṣepọ̀ tímọ́tímọ́.
Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè tí wọ́n ń gbìyànjú láti fún àwọn ènìyàn wọn ní àjẹsára kò ní ìfaradà púpọ̀ fún ọ̀rọ̀ búburú nípa China wọ́n sì ń fi ẹ̀sùn kan Amẹ́ríkà pé wọ́n ń kó àwọn àjẹsára tó dára jù tí àwọn ará Ìwọ̀ Oòrùn ṣe jọ. Ààrẹ Joe Biden ní ọjọ́ Ajé ṣèlérí láti pín ogún mílíọ̀nù ajẹ́sára tirẹ̀ láàárín ọ̀sẹ̀ mẹ́fà tó ń bọ̀, èyí tó mú kí gbogbo àdéhùn Amẹ́ríkà ní òkè òkun dé 80 mílíọ̀nù.
Orílẹ̀-èdè Latin America náà tún dúpẹ́ lọ́wọ́ China fún ìdókòwò rẹ̀ nínú àwọn iṣẹ́ àgbékalẹ̀ pàtàkì àti ríra àwọn ọjà láti agbègbè náà láààrin ìṣòro àjàkálẹ̀-àrùn tó fa ìṣòro náà.
Bákan náà ní ọ̀sẹ̀ yìí, Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin El Salvador, tí àwọn ọ̀rẹ́ Bukler ló ń ṣàkóso, fọwọ́ sí àdéhùn ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú China tí ó béèrè fún ìdókòwò ti yuan mílíọ̀nù 400 ($60 mílíọ̀nù) láti kọ́ àwọn ilé ìwẹ̀nùmọ́ omi, àwọn pápá ìṣeré àti àwọn ilé ìkàwé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àdéhùn náà jẹ́ àbájáde ìjákulẹ̀ àjọṣepọ̀ ìjọba El Salvador àtijọ́ pẹ̀lú Taiwan ní ọdún 2018 àti àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Beijing ti kọ́múníìstì.
“Ìjọba Biden yẹ kí ó dẹ́kun fífún àwọn olùṣètò ìlànà ní Latin America ní ìmọ̀ràn gbogbogbò lórí China,” Oliver Stuenkel, ọ̀jọ̀gbọ́n nípa àwọn ọ̀ràn àgbáyé ní Gotulio Vargas Foundation ní São Paulo, Brazil, sọ nínú ọ̀rọ̀ kan sí ìgbìmọ̀ olùdámọ̀ràn ti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin. Èyí dàbí ìgbéraga àti àìṣòótọ́ nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àbájáde rere ti ìṣòwò pẹ̀lú China ní Latin America.”
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹfà-10-2022