Lẹ́ẹ̀kan sí i, ike ṣíṣu ti fihàn pé ó wà káàkiri nínú òkun. Nígbà tí ó ń rì sínú omi sí ìsàlẹ̀ Mariana Trench, tí a sọ pé ó ga tó ẹsẹ̀ bàtà 35,849, oníṣòwò ní Dallas, Victor Vescovo sọ pé òun ti rí àpò ike ṣíṣu kan. Èyí kì í tilẹ̀ ṣe ìgbà àkọ́kọ́: èyí ni ìgbà kẹta tí a ti rí ike ṣíṣu ní apá jíjìn jùlọ nínú òkun.
Vescovo rì sínú omi ìwẹ̀ ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin gẹ́gẹ́ bí apá kan ìrìn àjò rẹ̀ “Ìjìnlẹ̀ Márùn-ún”, èyí tí ó ní ìrìn àjò lọ sí àwọn apá jíjìn jùlọ nínú òkun ayé. Nígbà tí Vescovo wà ní ìsàlẹ̀ Mariana Trench fún wákàtí mẹ́rin, ó kíyèsí onírúurú ẹ̀dá alààyè inú omi, ọ̀kan nínú wọn lè jẹ́ irú ẹ̀dá tuntun - àpò ike àti àwọn ohun èlò ìdìpọ̀ suwiti.
Díẹ̀ ni ó ti dé ibi gíga tó bẹ́ẹ̀. Onímọ̀ ẹ̀rọ ará Switzerland Jacques Piccard àti Ológun Ojú Omi Amẹ́ríkà Don Walsh ni àkọ́kọ́ ní ọdún 1960. Olùwádìí àti olùdarí fíìmù National Geographic, James Cameron, rì sínú omi ní ọdún 2012. Cameron ṣe àkọsílẹ̀ ìṣàn omi sí ìsàlẹ̀ omi tó tó ẹsẹ̀ 35,787, tó kéré sí ẹsẹ̀ 62 tí Vescovo sọ pé ó dé.
Láìdàbí ènìyàn, ṣílístíkì máa ń já bọ́ sílẹ̀ láìsí ìṣòro. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí, ìwádìí kan ṣe àyẹ̀wò àwọn amphipods láti inú ihò omi jíjìn mẹ́fà, títí kan àwọn Marianas, ó sì rí i pé gbogbo wọn ló jẹ àwọn microplastics.
Ìwádìí kan tí a tẹ̀ jáde ní oṣù kẹwàá ọdún 2018 ṣe àkọsílẹ̀ pé ṣíṣu tí a mọ̀ jùlọ — àpò ìtajà tí ó jẹ́ ẹlẹgẹ́ — rí i ní ìjìnlẹ̀ ẹsẹ̀ 36,000 nínú Ìlànà Mariana. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ṣe àwárí rẹ̀ nípa ṣíṣe àyẹ̀wò Ibi Ìpamọ́ Ohun Èlò Òkun Jíjìn, èyí tí ó ní àwọn fọ́tò àti fídíò ti ìwẹ̀nù omi 5,010 láàárín ọgbọ̀n ọdún sẹ́yìn.
Nínú àwọn ìdọ̀tí tí a kọ sílẹ̀ nínú ibi ìkópamọ́ ìwé, ṣíṣu ni ó wọ́pọ̀ jùlọ, pẹ̀lú àwọn àpò ṣíṣu ní pàtàkì ni orísun ìdọ̀tí ṣíṣu tó pọ̀ jùlọ. Àwọn ìdọ̀tí mìíràn wá láti inú àwọn ohun èlò bíi rọ́bà, irin, igi àti aṣọ.
Tó tó 89% àwọn ike tí a lò nínú ìwádìí náà ni a lò lẹ́ẹ̀kan, àwọn tí a lò lẹ́ẹ̀kan tí a sì tún dà nù, bí igo omi ike tàbí àwọn ohun èlò tábìlì tí a lè sọ nù.
Ilẹ̀ Mariana kì í ṣe ihò dúdú tí kò ní ẹ̀mí, ó ní ọ̀pọ̀ ènìyàn tó ń gbé ibẹ̀. NOAA Okeanos Explorer ṣe àwárí ìjìnlẹ̀ agbègbè náà ní ọdún 2016, wọ́n sì ṣàwárí onírúurú ẹ̀dá alààyè, títí kan àwọn ẹranko bíi iyùn, ẹja jellyfish àti ẹja octopus. Ìwádìí ọdún 2018 tún fi hàn pé ìpín 17 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn àwòrán ṣíṣu tí a kọ sínú ibi ìkópamọ́ náà fi irú ìbáṣepọ̀ kan hàn pẹ̀lú àwọn ẹ̀dá inú omi, bíi àwọn ẹranko tí wọ́n ń dì mọ́ inú àwọn ìdọ̀tí.
Pásítíkì tí a lè lò lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo wà níbi gbogbo, ó sì lè gba ọgọ́rọ̀ọ̀rún ọdún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ láti jẹrà nínú igbó. Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí kan ní oṣù Kejì ọdún 2017, ìwọ̀n ìbàjẹ́ nínú Mariana Trench ga ní àwọn agbègbè kan ju àwọn odò tí ó ti bàjẹ́ jùlọ ní China lọ. Àwọn olùkọ̀wé ìwádìí náà dámọ̀ràn pé àwọn ìbàjẹ́ kẹ́míkà nínú àwọn ihò náà lè wá láti inú pásítíkì nínú ọ̀wọ́n omi.
Àwọn kòkòrò àrùn Tubeworms (pupa), eel àti akan jockey rí ibì kan nítòsí afẹ́fẹ́ hydrothermal. (Kọ́ nípa àwọn ẹranko àjèjì tí ó wà nínú àwọn afẹ́fẹ́ hydrothermal tí ó jìn jùlọ ní Pacific.)
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ike lè wọ inú òkun tààrà, bí ìdọ̀tí tí wọ́n gbá láti etíkun tàbí tí wọ́n jù sínú ọkọ̀ ojú omi, ìwádìí kan tí wọ́n tẹ̀ jáde ní ọdún 2017 fi hàn pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ rẹ̀ ń wọ inú òkun láti inú odò mẹ́wàá tí ó ń ṣàn nípasẹ̀ àwọn ibùgbé ènìyàn.
Àwọn ohun èlò ìpẹja tí a ti kọ̀ sílẹ̀ tún jẹ́ orísun pàtàkì fún ìbàjẹ́ ike, pẹ̀lú ìwádìí kan tí a tẹ̀ jáde ní oṣù kẹta ọdún 2018 tí ó fihàn pé àwọn ohun èlò náà jẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú Great Pacific Garbage Patch tí ó tóbi ní Texas tí ó ń fò láàrín Hawaii àti California.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó hàn gbangba pé ike púpọ̀ ló wà nínú òkun ju èyí tó wà nínú àpò ike kan ṣoṣo lọ, ohun èlò náà ti yí padà láti inú àfiwé àìbìkítà fún afẹ́fẹ́ sí àpẹẹrẹ bí ènìyàn ṣe ń nípa lórí pílánẹ́ẹ̀tì náà tó.
© 2015-2022 National Geographic Partners, LLC. Gbogbo ẹ̀tọ́ ni a fipamọ́.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹjọ-30-2022